Recensie: Ik kom terug

In het kader van Een perfecte dag voor literatuur, op initiatief van Not Just Any Book, recenseer ik maandelijks nieuwe of reeds verschenen literatuur. Vandaag een recensie over Ik kom terug van Adriaan van Dis.

Het komt zoals het gaat

…mijn herinneringen zweven ook alle kanten op. Al sta je nog zo met beide benen op de grond, je geheugen zit vol rafels. Je weet hoe het afliep, maar niet hoe het begon en ineens besef je dat je iets belangrijks bent vergeten, een opmerking, een gebeurtenis die een heel ander licht op de zaak werpt en dan klopt je verhaal niet meer, en alles wat je eerder zei ook niet. Voor je het weet vertel je hetzelfde drie keer anders.’ p.243

Herinneringen. Ze vormen, ze kneden, ze maken, ze dicteren wie je denkt te zijn. Met elke herinnering vul je jezelf aan of breek je een stukje af, raak je jezelf kwijt, vind je jezelf terug. Wie we zijn of wie de ander is, is opgedeeld in herinneringen. Aan tijden, gebeurtenissen en gesprekken lang geleden en voor het merendeel vergeten. Niets is waarheid behalve de herinnerde waarheid. De cirkel eindigt pas met de dood die ook weer een herinnering wordt.

Is het dan gek dat mensen zich aan het einde van hun leven ineens dingen uit het (verre) verleden gaan herinneren? Ik denk het niet. Volgens mij zijn de herinneringen ook nooit weg geweest, ze zijn enkel weggestopt. Ze hadden geen nut, geen meerwaarde, waren misschien te pijnlijk, te beschamend. Maar wie heeft er nog iets te verliezen aan het einde van de cirkel? Beter om alles los te laten, ruimte te scheppen en zonder bagage, verlicht, heen te gaan.

‘Ja, wie begrijpt zijn eigen tijd? We hebben allemaal oordelen, maar pas later begrijp je waar je stond.’ p.176

Misschien komt het ook omdat terugkijken makkelijker is dan waarnemen op de momenten zelf. Betekenis komt pas achteraf, als er orde is aangebracht in de herinneringen. Net zoals begrip. Begrip voor keuzes die zijn gemaakt. Begrip van een kind jegens een ouder. Het tegemoetkomen van een moeder in de zoektocht van haar kind naar wie zijn moeder was. Maar pas als het einde in zicht is en de kern, hoewel beperkt, ruimte krijgt om naar boven te komen,

‘Dat is ouderdom,’ zei ze sarcastisch, ‘je karakter slijt niet als je ouder wordt, het kookt in, de kern komt boven. We worden allemaal een bouillonblokje van onze eigen soep.’ p.142

Ik herken Indische trekken en familiepatronen in de moeder van Adriaan van Dis en hun onderlinge verstandhouding. De onuitgesproken verwachtingen en de opgekropte frustraties die eeuwig broeien tot ze een keer onvermijdelijk tot uitbarsting komen. Ook Indisch zwijgen kent een houdbaarheidstermijn die steeds iets korter wordt met de generaties. We moeten alleen nog wel leren hoe we dat op een constructieve wijze kunnen uiten zonder meteen iets te willen slopen (mijn bewijs daarvan is nog steeds in de keukendeur van het ouderlijk huis te vinden…).

En toen brak er iets. Met een armzwaai veegde ik de zakken en rollen van tafel en zette mijn voet erop. Vijfenzestig jaar oude zoon stampt koekjes tot gort. p.139

Maar vergeet niet dat het Indisch zwijgen voorkomt uit trauma’s. Oorlog, angst en onzekerheid veranderen een mens. Er zal een manier gevonden moeten worden om de trauma’s op een afstand te houden, met als neveneffect dat de trauma’s, veelal onuitgesproken, doorgegeven worden aan volgende generaties:

Ik zou de schatbewaarder van hun trauma’s worden. p.41

Maar wat voor een schat als je niet weet waar die schat uit bestaat? Ik zou willen dat ik de kunst van het (op)schrijven al beheerste toen ik een jaar of tien was. Dan had ik de verhalen van mijn opa op kunnen schrijven, zijn trauma’s die ik als kind al wel voelde maar waar ik niets van snapte. Ik was tot op zeker hoogte bang van hem. Maar ja, dan had hij natuurlijk moeten willen vertellen, want zwijgen deed hij nog beter. Alleen leuke verhalen konden wij als kleinkinderen te horen krijgen.

‘Er zit vaak niets anders op dan je gelukkig te liegen.’ Mijn moeder zei het zachtjes, onnadenkend bijna. p.23

Niemand kreeg iets te horen over het krijgsgevangenschap van mijn opa gedurende de Japanse bezetting. Alleen enkele tweedehands feiten heb ik. Maar ik kan het hem niet kwalijk nemen. Iedereen heeft recht op zijn of haar leed. Sommige herinneringen zijn nu eenmaal te zwaar om uit te spreken. Doorgeven dan maar, ook al had je je kinderen het leed willen besparen. We kunnen het bijna aanraken, maar voor eeuwig buiten ons bereik.

Leed is een kroonjuweel dat niemand zich graag af laat nemen. p.112

Daarom ook vind ik het zo bijzonder dat Adriaan van Dis zijn moeder na haar dood heeft terug laten keren in Ik kom terug. Hoe hij haar leven, keuzes en herinneringen betekenis heeft weten te geven waarin ik zoveel herkenning vond en vooral hoop: dat het nooit te laat is om je herinneringen te delen.

Mijn mening over Ik kom terug:

Must Read / Must Not Read

Ik kom terug ~ een tragikomedie over het woeste leven van een vrouw die terugkijkt op haar eeuw. Na een lang leven van zwijgen en buitensluiten begint een moeder opeens te praten tegen haar zoon – aarzelende ontboezemingen over grensoverschrijdende liefde, verraad en drie oorlogen. Hij, een romanschrijver, mag haar biograaf worden, maar er is een voorwaarde: hij moet haar een zachte dood bezorgen.


Dis - Ik kom terug LR

Ik kom terug | Adriaan van Dis | Atlas Contact | €15 | ISBN 9789049804220

Met dank aan Atlas Contact & Not Just Any Book.

Lees ook wat de andere bloggers van Een perfecte dag voor literatuur vinden van Ik kom terug.

VOLG JE MIJ AL VIA
TWITTER | INSTAGRAM | BLOGLOVIN’ | PINTEREST

P.S. Lees je deze blogpost vanaf de beginpagina? Klik dan even op de titel en scroll naar beneden om een reactie achter te laten ;)

Posted on: 4 december 2015, by : Liselore

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *